Cẩm Nang Ngũ Giới
Cẩm Nang
Ngũ Giới

Cẩm Nang
Ngũ Giới Nâng Cao

Theo lời Trưởng lão Thích Thông Lạc

Trích từ Lớp Ngũ Giới Nâng Cao 2008 (64 pháp âm) · Tu viện Chơn Như

Biên soạn dạng cẩm nang — Tự Vững, 2026

Lời thưa

Nghe trọn 64 pháp âm thì rất dài. Cẩm nang này giúp người tu học nắm Ý CHÍNH của phần LÝ, và thực hành được từng BƯỚC của phần HÀNH.

Mỗi mục có ba lớp:

1
Ý chính — người biên soạn tóm gọn cho dễ hiểu. Đây là chữ của người biên soạn, không phải lời Trưởng lão.
2
Lời Trưởng lão — nguyên văn, trong ngoặc «...», kèm [Ngũ Giới · bài số · phút]. Từng câu đã đối chiếu với bản ghi gốc, khớp nguyên văn.
3
Đào sâu / Bước hành — ý con hoặc bước thực hành, mỗi bước có lời Ngài chống lưng.
⚠️ Phần "Ý chính" là chữ người biên soạn giảng lại đạo lý, tuy đã cố bám sát vẫn có thể chưa trọn. Kính xin một vị trong Ban kinh sách Tu viện Chơn Như duyệt lại phần chữ này trước khi phổ biến rộng hay ấn tống. Chỗ nào Ý chính khác Lời Trưởng lão, xin lấy Lời Trưởng lão làm chuẩn.
🔍 Một lưu ý riêng của cuốn này. Đây là bản ghi một LỚP HỌC, trong đó có cả lời tu sinh thưa hỏi. Người biên soạn đã dò người nói cho từng câu trích và chỉ giữ lời Trưởng lão — lời tu sinh đã loại bỏ hết, để không gán nhầm lời người khác cho Ngài.
🔑 Cuốn này khác các cuốn trước ở chỗ nào. Nó là lớp thực nghiệm: Trưởng lão trực tiếp kiểm tra từng người, dạy xả tâm bằng TRI KIẾN, và cho một phép đo rõ ràng để biết mình đang ở lớp nào — điều mà sách vở khó cho được.

Nguyện đem chút công đức biên soạn hồi hướng cho người đọc tu đúng pháp, sống một đời không làm khổ mình, khổ người, khổ chúng sinh.

Mục lục

Dẫn nhập — Mục đích: Tâm Bất Động

PHẦN MỘT — HIỂU (LÝ)

1
Mục đích người tu — làm chủ sanh, già, bệnh, chết
2
Xả tâm — việc quan trọng nhất
3
Xả bằng TRI KIẾN, không bằng ức chế
4
Nhiệt tâm — bí quyết của xả tâm
5
Như Lý Tác Ý khác Tác Ý như thế nào
6
Đạo đức — không làm khổ mình, khổ người, khổ chúng sanh
7
Hai lớp: Tứ Chánh Cần và Tứ Niệm Xứ
8
Độc cư — phòng hộ sáu căn

PHẦN HAI — CÁCH TU (HÀNH) — từng bước

•
Bước 1. Tự đo: mình đang ở lớp nào?
•
Bước 2. Ở Tứ Chánh Cần — niệm khởi lên thì dùng tri kiến xả
•
Bước 3. Triển khai tri kiến — đọc sách và viết bài
•
Bước 4. Nhiệt tâm tác ý — dẫn tâm từng hành động
•
Bước 5. Sống đức nhẫn nhục, tùy thuận, bằng lòng
•
Bước 6. Nhiếp tâm và an trú — cho đủ 30 phút
•
Bước 7. Chuyển qua Tứ Niệm Xứ; giữ độc cư
•
Trình tự tóm tắt

Phụ lục

DẪN NHẬP — MỤC ĐÍCH: TÂM BẤT ĐỘNG

Ý chính
Trước khi bàn cách tu, phải biết tu để làm gì. Trưởng lão chốt rất gọn: đích đến là tâm thanh thản, an lạc, vô sự — tức Bất Động Tâm — để làm chủ sanh, già, bệnh, chết. Không phải để có chùa to, Phật lớn.

Lời Trưởng lão

Cái mục đích chúng ta là như vậy: đạt được chỗ thanh thản, an lạc, vô sự bằng Bất Động Tâm.

[Ngũ Giới · bài 01 · 06:26]

Cho nên vào đây tu tập là mục đích chúng ta phải làm chủ bốn sự đau khổ sanh, già, bệnh, chết, chấm dứt luân hồi, muốn chết hồi nào chết, muốn sống hồi nào sống.

[Ngũ Giới · bài 01 · 2:32]

Chúng ta không phải đi tu để cầu danh, cầu lợi, để có chùa to, để có Phật lớn, không phải đâu mấy con.

[Ngũ Giới · bài 01 · 4:12]

PHẦN MỘT — HIỂU (LÝ)

1

MỤC ĐÍCH NGƯỜI TU — LÀM CHỦ SANH, GIÀ, BỆNH, CHẾT

Ý chính
Thước đo thành tựu không phải ngồi được lâu hay thấy cảnh giới lạ, mà là: các ác pháp không còn làm động tâm mình. Và công cụ để đạt chỗ đó, Ngài nói thẳng, là tri kiến.

Lời Trưởng lão

Đó, cái mục đích của chúng ta hôm nay là chúng ta phải tu tập bằng cái tri kiến của chúng ta, để chúng ta đạt được cái kết quả là tất cả các ác pháp không làm động tâm chúng ta.

[Ngũ Giới · bài 01 · 4:12]

Đào sâu — lời cảnh tỉnh

Thế mà mấy con không đạt được sự giải thoát, không làm chủ được sanh tử, luân hồi, thì mấy con uổng phí một cuộc đời của mình, chẳng có gì.

[Ngũ Giới · bài 01 · 2:32]
2

XẢ TÂM — VIỆC QUAN TRỌNG NHẤT

Ý chính
Trong cả lớp học, việc quan trọng nhất là xả tâm. Và có một phép thử rất đời thường: bị nói trái ý, bị nói oan mà liền tức giận — thì biết sức xả của mình chưa đủ lực.

Lời Trưởng lão

Cái quan trọng nhất là trong khi tu tập đó, là cái vấn đề đối với cái sự mình xả tâm đó thì nó rất là quan trọng!

[Ngũ Giới · bài 11 · 00:12]

Bởi vì cái xả tâm như vậy nó không có đủ cái lực, cái định lực, cho nên chúng ta hiểu biết nhưng mà khi cái người nào mà nói trái ý chúng ta, hoặc nói oan ức chúng ta, thì chúng ta sanh ra chúng ta tức giận liền, cho nên chúng ta chưa đủ mà cái sức định tĩnh ở trong tâm của chúng ta.

[Ngũ Giới · bài 11 · 00:12]

Đào sâu

Chỗ này rất đáng để tự soi: hiểu mà vẫn giận nghĩa là mới có tri kiến chứ chưa có lực. Cho nên mới cần bước kế tiếp — nuôi tri kiến cho đủ mạnh.

3

XẢ BẰNG TRI KIẾN, KHÔNG BẰNG ỨC CHẾ

Ý chính
Đây là cốt lõi của lớp: không đè nén niệm, mà dùng sự hiểu biết Giới luật – Đức hạnh để xả. Xả đúng thì đem bình an cho cả mình và người.

Lời Trưởng lão

Để nó hỗ trợ cho cái sự xả tâm của chúng ta bằng cái tri kiến, bằng cái ý thức hiểu biết Giới luật Đức hạnh, để đem lại cái sự bình an cho mình, đem lại cái sự bình an cho người khác, bằng cái sức định tĩnh, bằng cái sự hiểu biết của ý thức của chúng ta.

[Ngũ Giới · bài 11 · 10:02]

Tức là Thầy vô Thầy kiểm tra mấy con ngồi, bắt đầu Thầy cho mấy con ngồi hoặc mấy con đi ở trên Tứ Chánh Cần, từng cái niệm ở trong đầu khởi ra thì mấy con dùng cái tri kiến của mình xả nó, xả nó.

[Ngũ Giới · bài 04 · 00:00]
4

NHIỆT TÂM — BÍ QUYẾT CỦA XẢ TÂM

Ý chính
Cùng một câu tác ý, người xả được người không — khác nhau ở nhiệt tâm. Tác ý không phải tụng kinh niệm chú cho có lệ, mà phải làm thật, sốt sắng thật.

Lời Trưởng lão

Nhiệt tâm xả tâm thì mấy con thấy khi mà người ta chửi mình, nhiệt tâm xả tâm thì không giận.

[Ngũ Giới · bài 12 · 01:11]

Còn ở đây chúng ta là nhiệt tâm, vì vậy chúng ta không phải niệm theo cái kiểu tụng kinh, niệm chú đâu, mà chúng ta từng cái tác ý như vậy là làm theo cái hành động hít vô thở ra một cách rất nhiệt tình, cho nên Đức Phật bảo mình phải nhiệt tâm.

[Ngũ Giới · bài 12 · 01:11]

Đào sâu — dấu hiệu thiếu nhiệt tâm

Còn mình không nhiệt tâm thì: “Sao mà tôi cũng xả chứ mà sao nó cứ tức tức tôi hoài vậy?”.

[Ngũ Giới · bài 12 · 01:11]
5

NHƯ LÝ TÁC Ý KHÁC TÁC Ý NHƯ THẾ NÀO

Ý chính
Hai chữ hay bị dùng lẫn. Trưởng lão phân định rất gọn: chưa có câu pháp mà tự đặt câu ra để nhắc → đó là Tác Ý. Đã có sẵn câu pháp rồi mới nhắc theo → đó là Như Lý Tác Ý (tác ý đúng như cái lý của pháp).

Lời Trưởng lão

Tại vì Tác Ý là khi mà chúng ta chưa có cái pháp thì chưa có phải Như lý mà tác ý, còn khi có cái pháp rồi mà chúng ta tác ý thì đó là Như Lý Tác Ý.

[Ngũ Giới · bài 13 · 00:34]

Còn Như Lý Tác Ý là đã có sẵn cái câu rồi chúng ta sẽ tác ý.

[Ngũ Giới · bài 13 · 00:34]

Đào sâu — ví dụ của chính Ngài

Thí dụ như bây giờ có cái câu: “Diệt tầm tứ nhập nhị thiền!” thì đó đã có cái câu là Như Lý Tác Ý, như cái lý của pháp rồi mình tác ý ra.

[Ngũ Giới · bài 13 · 00:34]
6

ĐẠO ĐỨC — KHÔNG LÀM KHỔ MÌNH, KHỔ NGƯỜI, KHỔ CHÚNG SANH

Ý chính
Toàn bộ đạo đức gói trong một câu. Và chỗ tinh tế: không làm khổ mình bắt đầu từ SUY NGHĨ — hễ khởi niệm ác, suy nghĩ ác, là đã tự làm khổ mình rồi, chưa cần nói hay làm gì.

Lời Trưởng lão

Thì các con thấy cái đạo đức của đạo Phật nó xác định rất rõ: “Không làm khổ mình, không làm khổ người, không làm khổ tất cả chúng sanh” .

[Ngũ Giới · bài 10 · 18:06]

Không làm khổ mình, tức là mỗi mỗi điều là mình phải suy nghĩ thiện thì nó sẽ không làm khổ mình.

[Ngũ Giới · bài 10 · 18:06]

Mà có cái niệm ác hay hoặc có cái suy nghĩ ác thì nó sẽ làm khổ mình rồi.

[Ngũ Giới · bài 10 · 18:06]
7

HAI LỚP: TỨ CHÁNH CẦN VÀ TỨ NIỆM XỨ

Ý chính
Đây là đóng góp quý nhất của lớp 2008: một phép đo rõ ràng để biết mình đang ở đâu. Còn khởi niệm, còn phải dùng tri kiến xả từng niệm → đang ở Tứ Chánh Cần. Tâm Bất Động – Thanh Thản – An Lạc – Vô Sự kéo dài 30 phút → mới vào được Tứ Niệm Xứ.

Lời Trưởng lão

Thầy kiểm tra để phân biệt coi mấy con đang ở cái lớp Tứ Chánh Cần hay là Tứ Niệm Xứ.

[Ngũ Giới · bài 04 · 00:00]

Còn cái tâm mấy con Bất động, Thanh Thản, An Lạc, Vô Sự thì cái sức của nó ở trên Tứ Niệm Xứ rồi, nó không còn niệm, nó ở trên Tứ Niệm Xứ.

[Ngũ Giới · bài 04 · 00:30]

Nó kéo dài 30 phút, thì đó là con đã đạt ở trên Tứ Niệm Xứ được rồi, vào tu Tứ Niệm Xứ.

[Ngũ Giới · bài 04 · 00:30]

Còn cái người mà 30 phút chưa được, thì chưa, còn ở Tứ Chánh Cần.

[Ngũ Giới · bài 04 · 00:30]

Đào sâu — vội lên lớp trên thì tu không nổi

Cho nên mình đi sâu hơn nữa, mình vô Tứ Niệm Xứ thì mình tu không nổi.

[Ngũ Giới · bài 44 · 02:00]
8

ĐỘC CƯ — PHÒNG HỘ SÁU CĂN

Ý chính
Độc cư không phải trốn người, mà là phòng hộ mắt, tai, mũi, miệng, thân, ý. Trưởng lão còn định lượng rất thật: giai đoạn này chỉ giữ được năm chục phần trăm, chưa trọn vẹn.

Lời Trưởng lão

Bây giờ Thầy tiếp tục qua, hiện bây giờ các con đang tu tập độc cư và phòng hộ mắt, tai, mũi, miệng, thân, ý của mình.

[Ngũ Giới · bài 64 · 04:27]

Nghĩa là độc cư mấy con chỉ được trong giai đoạn này là năm chục phần trăm, chứ chưa được một trăm phần trăm.

[Ngũ Giới · bài 64 · 04:27]

Cho nên chỉ còn điều duy nhất là chúng ta giữ độc cư.

[Ngũ Giới · bài 63 · 19:58]

Đào sâu — ranh giới cụ thể

Nghĩa là cần những điều gì thưa hỏi thì mấy con cần thưa hỏi, còn những điều gì chưa thưa hỏi thì mấy con không cần thưa hỏi, hoặc không cần phải đi tới thất người này, người kia nói chuyện là sai.

[Ngũ Giới · bài 64 · 04:27]

PHẦN HAI — CÁCH TU (HÀNH) — TỪNG BƯỚC

Người biên soạn sắp thành trình tự đi được, theo đúng cách Trưởng lão dạy và kiểm tra trong lớp. Mỗi bước có lời Ngài chống lưng.

1Bước

TỰ ĐO: MÌNH ĐANG Ở LỚP NÀO?

Làm gì
Ngồi (hoặc đi) và quan sát tâm mình trong 30 phút:
1
Còn niệm khởi lên phải xả → đang ở lớp Tứ Chánh Cần. Đừng vội đòi tu Tứ Niệm Xứ.
2
Tâm Bất Động – Thanh Thản – An Lạc – Vô Sự, không còn niệm, giữ đủ 30 phút → mới vào Tứ Niệm Xứ.

Nó kéo dài 30 phút, thì đó là con đã đạt ở trên Tứ Niệm Xứ được rồi, vào tu Tứ Niệm Xứ.

[Ngũ Giới · bài 04 · 00:30]

Còn cái người mà 30 phút chưa được, thì chưa, còn ở Tứ Chánh Cần.

[Ngũ Giới · bài 04 · 00:30]
2Bước

Ở TỨ CHÁNH CẦN — NIỆM KHỞI LÊN THÌ DÙNG TRI KIẾN XẢ

Làm gì
Ngồi hoặc đi. Từng niệm khởi trong đầu → đem tri kiến (hiểu biết Giới luật – Đức hạnh) ra xả nó. Không đè, không nén, không đuổi — mà hiểu cho thông thì tâm tự buông.

Tức là Thầy vô Thầy kiểm tra mấy con ngồi, bắt đầu Thầy cho mấy con ngồi hoặc mấy con đi ở trên Tứ Chánh Cần, từng cái niệm ở trong đầu khởi ra thì mấy con dùng cái tri kiến của mình xả nó, xả nó.

[Ngũ Giới · bài 04 · 00:00]

Để nó hỗ trợ cho cái sự xả tâm của chúng ta bằng cái tri kiến, bằng cái ý thức hiểu biết Giới luật Đức hạnh, để đem lại cái sự bình an cho mình, đem lại cái sự bình an cho người khác

[Ngũ Giới · bài 11 · 10:02]
3Bước

TRIỂN KHAI TRI KIẾN — ĐỌC SÁCH VÀ VIẾT BÀI

Làm gì
Muốn có tri kiến để xả thì phải nuôi nó. Đây là bài tập chính của lớp, làm được ngay:
1
Đọc có chọn lọc — không phải sách nào cũng đọc: đọc Giới Luật – Đức Hạnh, nhất là oai nghi tế hạnh.
2
Lấy MỘT đức đã học ra làm đề tài (ví dụ: đức hiếu sinh, đức nhẫn nhục...).
3
Lật đề tài đó ra nghiên cứu.
4
Tự viết lại bằng sự hiểu biết của mình — chính chỗ viết này triển khai tri kiến đức hạnh.

Đọc sách về Giới Luật -Đức Hạnh, nhất là oai nghi tế hạnh của một người tu sĩ thì càng phải đọc, kỹ lưỡng chừng nào càng tốt.

[Ngũ Giới · bài 31 · 12:57]

Trong khi đó mình đưa ra một cái bài, hoặc là trong lớp học mình đã học về cái đức nào đó thì mình về mình lật cái đề tài đó ra, mình nghiên cứu, mình sẽ viết qua cái sự hiểu biết của mình để triển khai tri kiến, tri kiến đức hạnh của mình.

[Ngũ Giới · bài 31 · 12:57]

Và làm bài cỡ này, thì cái tri kiến của mấy con nó sẽ triển khai lần lượt, mà mấy con thấm nhuần được cái đạo đức.

[Ngũ Giới · bài 14 · 18:04]
📎 Viết bài chính là tu Định Vô Lậu. Cách lập dàn bài để viết (đặc tướng · đặc tính · duyên hợp · duyên tan · chuyển hóa nhân quả) có kèm bài mẫu trong Cẩm Nang Chánh Kiến — Phần Hành, Bước 2.
4Bước

NHIỆT TÂM TÁC Ý — DẪN TÂM TỪNG HÀNH ĐỘNG

Làm gì
Khi tác ý, làm thật sốt sắng, bám theo từng hành động (từng hơi thở hít vô – thở ra), không đọc suông như tụng kinh. Thiếu nhiệt tâm thì xả hoài vẫn còn tức.

Còn ở đây chúng ta là nhiệt tâm, vì vậy chúng ta không phải niệm theo cái kiểu tụng kinh, niệm chú đâu, mà chúng ta từng cái tác ý như vậy là làm theo cái hành động hít vô thở ra một cách rất nhiệt tình, cho nên Đức Phật bảo mình phải nhiệt tâm.

[Ngũ Giới · bài 12 · 01:11]

Nhiệt tâm xả tâm thì mấy con thấy khi mà người ta chửi mình, nhiệt tâm xả tâm thì không giận.

[Ngũ Giới · bài 12 · 01:11]
5Bước

SỐNG ĐỨC NHẪN NHỤC, TÙY THUẬN, BẰNG LÒNG

Làm gì
Đây là chỗ xả tâm giữa người với người: người khác làm sao thì tùy thuận làm vậy, không khởi ý chống trái. Hễ thấy mình đang chống trái, biết ngay là mình chưa nhẫn nhục tùy thuận.

Thấy một cái người mà trưởng đoàn làm sao thì mình tùy thuận mình làm vậy, chứ mình không có ý chống trái.

[Ngũ Giới · bài 38 · 26:50]

Mình có ý chống trái, tức là mình sống không nhẫn nhục, tùy thuận.

[Ngũ Giới · bài 38 · 26:50]
6Bước

NHIẾP TÂM VÀ AN TRÚ — CHO ĐỦ 30 PHÚT

Làm gì
Tập nhiếp tâm (nương hơi thở, hoặc đưa cánh tay ra vô, hoặc bước đi kinh hành — nhưng một pháp cho chắc, đừng lẫn lộn), rồi tập an trú, tăng dần cho tới 30 phút hoàn toàn không bị hôn trầm, thùy miên đánh vào. Nhuần nhuyễn rồi mới được chuyển lớp.

Chứ còn không có nhiếp tâm ở trong cái bước đi kinh hành như con nhiếp tâm ở trong hơi thở, đừng có tập như vậy không có được.

[Ngũ Giới · bài 29 · 1:48]

Ngồi nhiếp tâm hoàn toàn không có hôn trầm, thùy miên thì mới chuyển qua Tứ Niệm Xứ mà tu tập.

[Ngũ Giới · bài 44 · 14:16]

Và tăng cho đến ba mươi phút mà hoàn toàn an trú được, không có hôn trầm, thùy miên đánh vào, thì lúc bấy giờ mới chuyển qua Tứ Niệm Xứ mà tu tập.

[Ngũ Giới · bài 44 · 16:16]
7Bước

CHUYỂN QUA TỨ NIỆM XỨ; GIỮ ĐỘC CƯ

Làm gì
Đủ điều kiện trên mới chuyển qua Tứ Niệm Xứ — đó là một giai đoạn khác. Suốt cả đường: giữ độc cư = phòng hộ sáu căn; việc cần thì thưa hỏi, không cần thì thôi, đừng tới thất người khác nói chuyện.

Mình tập an trú cho nhuần nhuyễn, nhuần nhuyễn rồi mới, Thầy sẽ cho chuyển qua bên Tứ Niệm Xứ.

[Ngũ Giới · bài 44 · 16:16]

Nghĩa là cần những điều gì thưa hỏi thì mấy con cần thưa hỏi, còn những điều gì chưa thưa hỏi thì mấy con không cần thưa hỏi, hoặc không cần phải đi tới thất người này, người kia nói chuyện là sai.

[Ngũ Giới · bài 64 · 04:27]

TRÌNH TỰ TÓM TẮT

1
Tự đo 30 phút — biết mình đang ở Tứ Chánh Cần hay Tứ Niệm Xứ.
2
Tứ Chánh Cần — niệm khởi thì dùng tri kiến xả, không ức chế.
3
Nuôi tri kiến — đọc Giới Luật–Đức Hạnh, lấy một đức ra viết bài (= Định Vô Lậu).
4
Nhiệt tâm khi tác ý — làm thật, không đọc suông.
5
Nhẫn nhục, tùy thuận, bằng lòng — xả tâm ngay giữa người với người.
6
Nhiếp tâm → an trú đủ 30 phút không hôn trầm.
7
Chuyển qua Tứ Niệm Xứ; suốt đường giữ độc cư, phòng hộ sáu căn.
Cốt tuỷ cuốn này: XẢ TÂM BẰNG TRI KIẾN, có NHIỆT TÂM. Tri kiến nuôi bằng ĐỌC và VIẾT BÀI. Và có phép đo thật: 30 PHÚT bất động thì mới lên lớp — chưa đủ thì cứ ở Tứ Chánh Cần, đừng vội.

PHỤ LỤC

Nguồn: Lớp Ngũ Giới Nâng Cao 2008 — 64 pháp âm, Tu viện Chơn Như, thuvienchonnhu.net. Đã đọc trọn 64 bài.

Về độ tin cậy: mọi câu «...» là trích ngắn nguyên văn, đã đối chiếu khớp với bản ghi gốc, và đã dò người nói để chắc chắn là lời Trưởng lão (bản ghi lớp học có cả lời tu sinh — đã loại bỏ). Phần "Ý chính" và các dòng dẫn là chữ của người biên soạn.

Chưa đưa vào cuốn này: phần vấn đáp riêng từng tu sinh (chiếm phần lớn 64 bài), các bài về khai mở sáu loại tri năng (bài 06), đối trị tâm sắc dục (bài 21), năm điều kiện nhập thất chi tiết (bài 63), lời di chúc của Thầy (bài 48) — nên biên soạn riêng cho đủ kính trọng.

Lời cuối — kính xin: đây là bản biên soạn do người phàm làm. Kính mong một vị trong Ban kinh sách Tu viện Chơn Như hoan hỷ duyệt lại — nhất là phần "Ý chính" — trước khi phổ biến rộng hay ấn tống. Chỗ nào Ý chính khác Lời Trưởng lão, xin lấy Lời Trưởng lão làm chuẩn.

Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.